The Mahabharata in Sanskrit
Reading tools
Contents
Search
Display
Soundscape
Focus mode
Listen
Offline
Save
Collection
Cite this text
“The Mahabharata in Sanskrit.” Internet Sacred Text Archive. Read via Sacred Texts Reader. https://sacred-texts.xyz/browse/hin/mbs/mbs12247.htm
Book 12
Chapter 247
|
1
[भी] भूतानां गुणसंख्यानं भूयः पुत्र निशामय दवैपायन मुखाद भरष्टं शलाघया परयानघ 2 दीप्तानलनिभः पराह भगवान धूम्रवर्चसे ततॊ ऽहम अपि वक्ष्यामि भूयः पुत्र निदर्शनम 3 भूमेः सथैर्यं पृथुत्वं च काथिन्यं परसवात्मता गन्धॊ गुरुत्वं शक्तिश च संघातः सथापना धृतिः 4 अपां शैत्यं रसः कलेदॊ दरवत्वं सनेहसौम्यता जिह्वा विष्यन्दिनी चैव भौमाप्यास्रवणं तथा 5 अग्नेर दुर्धर्षता तेजस तापः पाकः परकाशनम शौचं रागॊ लघुस तैक्ष्ण्यं दशमं चॊर्ध्वभागिता 6 वायॊर अनियमः सपर्शॊ वादस्थानं सवतन्त्रता बलं शैघ्र्यं च मॊहश च चेष्टा कर्मकृता भवः 7 आकाशस्य गुणः शब्दॊ वयापित्वं छिद्रतापि च अनाश्रयम अनालम्बम अव्यक्तम अविकारिता 8 अप्रतीघातता चैव भूतत्वं विकृतानि च गुणाः पञ्चा शतं परॊक्ताः पञ्च भूतात्मभाविताः 9 चलॊपपत्तिर वयक्तिश च विसर्गः कल्पना कषमा सद असच चाशुता चैव मनसॊ नव वै गुणाः 10 इष्टानिष्ट विकल्पश च वयवसायः समाधिता संशयः परतिपत्तिश च बुद्धौ पञ्चेह ये गुणाः 11 [य] कथं पञ्च गुणा बुद्धिः कथं पञ्चेन्द्रिया गुणाः एतन मे सर्वम आचक्ष्व सूक्ष्मज्ञानं पितामह 12 [भी] आहुः षष्टिं भूतगुणान वै; भूतविशिष्टा नित्यविषक्ताः भूतविषक्ताश चाक्षरसृष्टाः; पुत्र न नित्यं तद इह वदन्ति 13 तत पुत्र चिन्ता कलितं यद उक्तम; अनागतं वै तव संप्रतीह भूतार्थ तत्त्वं तद अवाप्य सर्वं; भूतप्रभावाद भव शान्तबुद्धिः |
1
[bhī] bhūtānāṃ guṇasaṃkhyānaṃ bhūyaḥ putra niśāmaya dvaipāyana mukhād bhraṣṭaṃ ślāghayā parayānagha 2 dīptānalanibhaḥ prāha bhagavān dhūmravarcase tato 'ham api vakṣyāmi bhūyaḥ putra nidarśanam 3 bhūmeḥ sthairyaṃ pṛthutvaṃ ca kāthinyaṃ prasavātmatā gandho gurutvaṃ śaktiś ca saṃghātaḥ sthāpanā dhṛtiḥ 4 apāṃ śaityaṃ rasaḥ kledo dravatvaṃ snehasaumyatā jihvā viṣyandinī caiva bhaumāpyāsravaṇaṃ tathā 5 agner durdharṣatā tejas tāpaḥ pākaḥ prakāśanam śaucaṃ rāgo laghus taikṣṇyaṃ daśamaṃ cordhvabhāgitā 6 vāyor aniyamaḥ sparśo vādasthānaṃ svatantratā balaṃ śaighryaṃ ca mohaś ca ceṣṭā karmakṛtā bhavaḥ 7 ākāśasya guṇaḥ śabdo vyāpitvaṃ chidratāpi ca anāśrayam anālambam avyaktam avikāritā 8 apratīghātatā caiva bhūtatvaṃ vikṛtāni ca guṇāḥ pañcā śataṃ proktāḥ pañca bhūtātmabhāvitāḥ 9 calopapattir vyaktiś ca visargaḥ kalpanā kṣamā sad asac cāśutā caiva manaso nava vai guṇāḥ 10 iṣṭāniṣṭa vikalpaś ca vyavasāyaḥ samādhitā saṃśayaḥ pratipattiś ca buddhau pañceha ye guṇāḥ 11 [y] kathaṃ pañca guṇā buddhiḥ kathaṃ pañcendriyā guṇāḥ etan me sarvam ācakṣva sūkṣmajñānaṃ pitāmaha 12 [bhī] āhuḥ ṣaṣṭiṃ bhūtaguṇān vai; bhūtaviśiṣṭā nityaviṣaktāḥ bhūtaviṣaktāś cākṣarasṛṣṭāḥ; putra na nityaṃ tad iha vadanti 13 tat putra cintā kalitaṃ yad uktam; anāgataṃ vai tava saṃpratīha bhūtārtha tattvaṃ tad avāpya sarvaṃ; bhūtaprabhāvād bhava śāntabuddhiḥ |
Ask PRATIBHA about this text
Answers quote this scripture directly and show their sources.
Reflect on this passage
Only you can see these notes. They stay on this device.